یعنی شاهرخ و نوههایش بایسنقر، ابراهیمسلطان و اسکندرسلطان میداند (قندهاریون، 1389: 12).
شیوه تزئین کتاب در دوره تیموری بیارتباط با دورههای قبل از خود نبوده است. هر چند که شیوه تزئین این دوره ویژگی خاصی دارد که آن را از دورههای قبل و بعد از خود متمایز میسازد.
همانطور که اشاره شد، گذر 120 ساله عصر تیموری با فراز و فرودهای بسیار، یکی از اعصار بسیار مهم در تاریخ هنر و ادبیات ایران است. در این دوران با همه خشونت و ویرانی که توسط آنان صورت گرفت هنرمندان مورد حمایت قرار گرفتند. پایتخت تیمور، شهر سمرقند، محل تجمع هنرمندان واقع شد اما آن مرکز هنری زودگذری بود که در مقابل عظمت مکتب هرات رونقی نیافت.
احمد قمی روند تحولات مکاتب هنری و تذهیب عصر تیموری را در کتاب گلستان هنر چنین بیان میکند: “تیمور به هر تیره و طائفهای که بگذشت خلاصه آنان را به سمرقند گرد آورد… و در نتیجه مکتب هنری بغداد به سمرقند رفت و سپس به هرات انتقال یافت و از آنجا بهواسطه سلطان ابراهیممیرزا پسر هنرمند شاهرخ به شیراز رهسپار گشت و این مکتب در فارس توسعه یافت. لکن تذهیب که خود مکتبی خاص داشت در هرات به وجود آمد، به فارس و عراق رفت، تا آغاز عهد سلطان حسین میرزا باقی ماند و از آن پس شیوهای نو پیدا کرد.
با این وجود یکی از قدمهای اساسی در هنر نسخآرایی را تیمور برداشت. او از ممالک تسخیر شده هنرمندان را چون غنائمی با ارزش به سمرقند آورد. این اقدام به مثابه کاشتن نهالی بود که در دوره فرزندان و نوادگان تیمور به ثمر نشست. سیاست جمعآوری هنرمندان توسط اخلاف تیمور، شاهرخ55 و بایسنقرمیرزا در هرات و اسکندر سلطان در شیراز دنبال شد.
در دوره 40 ساله حکومت شاهرخ به دلیل مدیریت قوی، رشد چشمگیری در هنر و ادبیات ایران به وجود آمد. این رشد در دوره شاهزاده بایسنقرمیرزا که منصب وزارت پدر را به عهده داشت، ادامه یافت. او مانند پدر و جدش روحیه جنگجویی نداشت. کتاب، عیش و طرب را بر کشورگشایی ترجیح میداد. همین روحیه لطیف و آرام، باعث جذب شعرا و هنرمندان به دربار شاهرخ و کتابخانه بایسنقرمیرزا شد. با این وجود بایسنقر در رقابت نسخآرایی گوی سبقت را از شاهرخ ربود.
در زمان تیموریان و حکومت شاهرخسلطان، آرامش سیاسی و رونق فعالیتهای بازرگانی، سبب سرازیر شدن ثروت به این منطقه شد که در نتیجه این عوامل ارتباط بین حکومت تیموریان و ممالک دیگر نظیر چین (امپراتور سلسله مینگ). برقرار شد. این برقراری ارتباط سبب گسترش علوم و فنون هنری و نفوذ تزئینات و نقاشی چینی را در ربع دوم قرن نهم در تذهیب و تشعیر باعث گردید.
مجموع مطالب ذکرشده حکایت از این دارد که در دوره تیموری، خصوصا کتابآرایی قرآن رشد چشمگیری داشته است. در این عصر هنرمندان، نقاشان، تذهیبگران، صحافان و صنعتگران به خواست سلاطین از سراسر ایران به کتابخانههای مهم پایتخت در شهرهای سمرقند، بخارا، بلخ، هرات و شیراز فرا خوانده میشدند تا به امر تذهیب و کتابت کتب ارزشمند دینی، علمی و ادبی بپردازند، حمایت هنر برای حکمرانان یک کار تفننی نبود بلکه بخشی از امور مملکتداری بر شمرده میشد و به اعتبار و حیثیت دربار میافزود. مجموع این عوامل سبب شد در این زمان آثار ارزشمند و باشکوهی در زمینه هنر کتابآرایی و تذهیب قرآن خصوصا در عصر بایسنقر میرزا، ابراهیم سلطان و شاهرخ پدید آید
به صورت کلی در این دوره کتابآرایی قرآن و هنرهای مرتبط با آن به اوج خود رسید؛ رشد خوشنویسی، تذهیب، تجلید، صحافی و کاغذسازی در این عهد قابل توجه است، از ویژگیهای کتابآرایی قرآن این عصر میتوان به مواردی نظیر ساخت کتاب در قطع بزرگ، رواج ساخت کاغذ؛ خصوصا کاغذهای قیمتی از ابریشم و کتان، توجه به نازک شدن، براق و رنگین کردن کاغذ، تغییر و تحولات در زمینه خط، خوشنویسی و تذهیب اشاره کرد.
در ارتباط با خوشنویسی قرآن قرون نهم و دهم هجری قمری دو تحول عمده را میتوان برشمرد؛ نخست بکارگیری خط نسخ بهعنوان اصلیترین خط برای نگارش قرآن (البته خط نستعلیق نیز در این دوران پدیدار گشت، اما تنها جهت نگارش متون ادبی و دیوانی مورد استفاده قرار میگرفت) دومین تحول؛ تقسیمبندی متن هر صفحه به دو فضای جداگانه بود که هرکدام با خط یا قلمی متفاوت از دیگری نوشته میشد، این تقسیمبندی با استفاده از تسمهای متشکل از خطوط طلایی و رنگارنگ صورت میگرفت تا برای هر قسمت کتیبهای مجزا به وجود آید. پیشینه این سیاق به قرن ششم بر میگردد، اما تنها در قرن نهم بود که رواج و عمومیت یافت و تا قرن دهم نیز در صفحهآرایی قرآنهای نفیس به کار گرفته شد.
در نهایت به موازات تغییراتی که در زمینه خط صورت گرفت تذهیب نیز دچار تغییر و تحولاتی شد که با خط تغییریافته هماهنگی کامل داشت و به آرایش کتب خطی غنا و شکوه بیشتری میداد. (قندهاریون، 1389: 15- 13).
از پس حمله تیمور به ایران، تیموریان که تحت تاثیر شدید هنر این سرزمین قرار گرفتند، تذهیب و خوشنویسی به اوج ترقی و تکامل میرسد و سرای تبریز و شهر هرات مرکز عمدهای در امر گردهمایی خوشنویسان و تذهیبکاران میشود. تا آنجا که در اثر تشویق بایسنقرمیرزا، هرات گوی سبقت را از تبریز میرباید و به تعبیری مکتب هرات راهگشای فصل نوینی در تذهیب و خوشنویسی میگردد. آنچه مکتب هرات در زمینه تذهیب عرضه میدارد، اضافه نمودن طرحهای هندسی تو در تو با خطوط و شاخههای کوچک نخل و نیز استفاده از نقاشی انواع گلها در زمینه تذهیب است (تذهیب، تجلیگاه هنر و عبودیت، 1360 : 166). هنر تذهیب در این دوره همچنان ارجمند بود و ارزشی والا داشت و راه کمال پیمود. دوره تیموریان از دورههای بسیار مهم و پر رونق هنر مذهبکاری است. سلاطین تیموری همه مشوق هنر کتابنویسی و کتابسازی بودهاند و میتوانیم بزرگترین و مهمترین آنها را در این مورد بایسنقرمیرزا پسر شاهرخ بدانیم چه این شاهزاده علاوهبر اینکه مردی هنرمند و از فنون کتابت، خط، تذهیب و نقاشی بهرهمند بود از مشوقین و مروجین به نام نثر در دوران تیموری نیز میباشد. د

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   پایان نامه با واژه های کلیدیتعیین مصداق، حقوق مدنی، ماهیت حقوقی، عزل وکیل
دسته‌ها: پایان نامه ها

دیدگاهتان را بنویسید