های موجود این سؤال مطرح می شود که تحقق این راهبرد چگونه و تا چه میزانی ضروری است؟
1-3- اهمیت موضوع تحقیق و دلایل انتخاب آن :
بحث جدی مربوط به انتقال پایتخت در سال 1364 مصادف با دویستمین سال مرکزیت یافتن تهران مطرح شد و درسال 1367 نیز توسط مشاور شهرساز به دستور وزارت مسکن و شهرسازی کارهای مطالعاتی صورت پذیرفت اما در تمام طول این سالها مشکلات ومعضلات آینده پیشرو پایتخت فقط مورد بحث کارشناسان و مسئولین بود و اقدام جدی صورت نگرفت.
انتقال پایتخت راه حلی است که مسئولین پیشنهاد نموده اند ولی اجرای این طرح برای ایران نیازمند زمان طولانی و هزینه های اجرایی بسیار بالا وانجام مطالعه و برنامه ریزی مدونی است
به طور یقین انتقال پایتخت در شرایط امروز ایران،کاری بسیار حساس و مهم می یاشد که بدون پشتوانه کار مطالعاتی قوی دچار چالش خواهد شد.
1-4- هدفهای تحقیق :
هدف اصلی :
بررسی میزان تحقق پذیری انتقال پایتخت
اهداف فرعی:
– شناسایی اثرات انتقال پایتخت در حل معضلات شهری تهران
– شناسایی طرح های جایگزین انتقال پایتخت

1-5- سوالات:
پژوهش علمی بر پایه و مبنای سوالاتی که در ذهن پژوهشگر مطرح می شود، شکل می گیرد. در این پژوهش نیز برآنیم تا به سوالاتی نظیر:
هدف از انتقال پایتخت چیست؟
طرح انتقال پایتخت از چه میزان قابلیت اجرایی لازم برخوردار است؟
چگونه میتوان بدون انتقال پایتخت بر مشکلات تهران فائق آمد؟
1-6- چهارچوب نظری و پیشینه تحقیق :
در گذشته ، امنیت ، عامل اصلی انتخاب و یا انتقال پایتخت بوده است اما امروزه با توجه به پیشرفت فنون به ویژه در عرصه‌های امنیتی و تغییر شیوه های جنگی و همچنین اهمیت یافتن گردش اطلاعات و ارتباطات در این عرصه ، عامل مذکور کم رنگ شده است و در مقابل مرکزیت ثقل اقتصادی اهمیت یافته است.
امروزه اگر پایتختی انتخاب می شود و یا انتقال می یابد عمدتاً به دلایل غیرامنیتی است. تمرکززدایی ، حل مشکلات موجود در یک پایتخت ، تسلط مناسب بر اقتصاد کشور و یا انتخاب رأس مناسب برای هرم سلسله مراتب شهری است. تجارب عملی انتقال پایتخت کشورهای آلمان ،پاکستان و برزیل و مباحث نظری مطروحه در ایران در قرن حاضر همگی شاهد این مدعاست که انتقال پایتخت هیچ یک ازاین کشور ها به دلایل نظامی نبوده است.
نحوه و روند انتقال پایتخت و دلایل این امر در کشور های مذکور بطور مفصل در فصل2 بیان میشود

1-7- روش تحقیق :

روش تحقیق این پژوهش کیفی است. «تحقیق کیفی در نقطه ی تمرکز خود چند روشی و متضمن رهیافت تفسیری-طبیعی گرایانه به موضوع مورد مطالعه است. این به معنای آن است که پژوهش گران کیفی اشیا را در محیط های طبیعی خود مطالعه کرده و تلاش می کنند پدیده ها را بر حسب معنایی که افراد به آنها می بخشند معنادار کرده و تفسیر نمایند. تحقیق کیفی مستلزم کاربرد و گردآوری طیفی از مواد تجربی- مطالعه موردی، تجربه شخصی، درون نگری، داستان زندگی، مصاحبه، متون مشاهده های تاریخی و تصویری- است که لحظه ها و معانی عادی و چالش برانگیز در زندگی افراد را تشریح می کند.» (محمد پور، 1389: 94 به نقل از :دنزن و لینکلن، 1994: 2؛ کراسول، 1998: 15) اگرچه در مورد تحقیق کیفی تعاریف متعددی ارائه شده است. «روش تحقیق کیفی بر خلاف عنوان آن یک روش واحد و منسجم نیست. بر همین اساس؛ تعاریف متعددی از این روش ارائه شده است.» (محمد پور، 1389: 94)
1-8- روش پژو هش یا روش گرد آوری اطلاعات:
به دلیل گسترده بودن موضوع بحث و از طرفی فقدان اطلاعات در برخی از حوزه های مورد نیاز پژوهش، جمع آوری اطلاعات مورد نیاز به روش های مختلف صورت گرفته در پژوهش حاضر طیف نسبتاً وسیعی از کتب و مقالات فارسی و غیر فارسی جهت استخراج نکات مورد نظر، مطالعه و بررسی شده است. از طرف دیگر به منظور تکمیل و پر نمودن خلأهای اطلاعاتی به فراخور از اسناد، قوانین و گزارشات مرتبط با موضوع بهره گرفته شده است. در مواردی هم که دسترسی به منابع یادشده امکان پذیر نبوده از لوح های فشرده و پایگاه های اینترنتی مرجع و معتبر استفاده گردیده است.
1-9- روش تجزیه و تحلیل اطلاعات:
روش تجزیه و تحلیل علی می باشد در واقع اطلاعات جمع آوری شده و نظریه های افراد در قالب طرح های فرادست و تجربیات گذشته بر پایه اصول برنامه ریزی و مبانی نظری گردآوری شده مورد تجزیه و تحلیل قرار میگیرد

فصل دوم

مفاهیم پایه و چارچوب نظری

2-1- پایتخت و نقشآفرینی آن در جغرافیای سیاسی
2-1-1- مفهوم پایتخت

پایتَخت یا مرکز کشور، شهر اصلی یک کشور یا یک محدوده حکومتی است که غالبا از سایر شهرها بزرگ‌تر بوده و وزارت کشور و سایر نهادهای مهم حکومتی در آن واقع است.
نهادهای اصلی حکومتی همچون وزارتخانه‌ها و ادارات مرکزی معمولاً در پایتخت قرار دارند. پایتخت محل استقرار حکومت است و این مسئله بطور قانونی و معمولاً در قانون اساسی کشورها وضع شده است. در کشورهای پادشاهی، شاهان و دربار ایشان معمولاً در پایتخت سکونت دارند. ریشه واژه پایتخت نیز با همین امر مربوط است یعنی «پای تختگاه شاه»، یعنی در زمان‌های قدیم محل سکونت یک شاه اصلی‌ترین شاخص یک شهر برای پایتخت شدن بود.
در قدیم نام‌های دیگری نیز در معنی پایتخت بکار می‌رفت همچون دارالخلافه و دارالسلطنه و آستانه.
منظور از آستانه، محل ورود به دربار پادشاه بود که محل این ورودی دربار رفته
رفته معنای خود شهر سکونت شاه یعنی پایتخت را بخود گرفت.
آستانه در زمان عثمانی لقب و مترادف شهر استانبول بود و همین واژه فارسی هنوز در زبان‌های آسیای میانه در معنی پایتخت بکار می‌رود.چنانچه دولت جدید قزاقستان پایتخت تازه‌ساز خود را به آستانه یعنی پایتخت نام نهاده است.

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   پایان نامه رایگان دربارهخاورمیانه، موازنه قوا، ژئوپلیتیک، عربستان سعودی

جدول شماره(1-2) تقسیمات سیاسی کشور
واحد تقسیمات کشوری
مسئول
نهاد مربوطه
مرکز
کشور
وزیر کشور
وزارت کشور
پایتخت
استان
استاندار
استانداری
مرکز استان
شهرستان
فرماندار
فرمانداری
مرکز شهرستان
بخش
بخشدار
بخشداری
مرکز بخش
دهستان
دهدار
دهداری
مرکز دهستان
شهر
شهردار
شهرداری
ندارد
روستا
دهیار
دهیاری
ندارد
ماخذ: http://umic. ir

پایتخت به عنوان کانون سیاسی کشور، مرکز جاذبه و نفوذ یک فضای جغرافیایی است که دربردارندۀ عوامل سیاسی، فرهنگی، تاریخی، اقتصادی، اداری، فنی و ارتباطی است (حافظنیا، 1381: 282). پایتخت معمولا دارای بیشترین تعداد جمعیت و بزرگترین مراکز اقتصادی و فرهنگی است (بهفروز، 1380: 197) و مهمتر از همه، مرکز اقتدار سیاسی کشور به شمار میرود و معمولا محل استقرار سران سه قوه (مجریه، مقننه، قضائیه)، اعضای آنها، کلیه وزارتخانهها، ادارات حکومتی و سفارتخانههای خارجی است (میرحیدر، 1381: 138) در واقع، این مکان مرکزیت جغرافیایی، هندسی، و یا کارکردی یک فضای جغرافیایی است که از یک سو نیروهای انگیزشی مستقر در آن، عناصر و عوامل انسانی و کالبدی فضا و جریانات و شبکهها را به سوی خود جذب میکنند و از طرف دیگر نقطۀ مرکزی برای پخش پدیدهها، فرمانها و اعمال ارادۀ سیاسی در اقصی نقاط فضای مربوطه به شمار میرود (حافظنیا، 1381: 282). پایتختها به عنوان محلهایی سمبلیک در خدمت ایدئولوژی ملی نیز هستند، بنابراین، آنها به عنوان بازتابی از دیدگاه کلان ملی نسبت به مسئله شهرنشینی، عامل اصلی سازمانیابی در زمینۀ رشد و توسعۀ اقتصادی ملی، و بالاخره به لحاظ تاریخی نیز به عنوان پلی بین فرهنگ محلی و «جامعه ذهنی» حکومت ملت پایه عمل میکنند (Campbell,2003:2).
در کل، پایتخت با کارکرد و هویت سیاسی- اداری و نیز کارکردهای اقتصادی- تجاری – فرهنگی، مهمترین عنصر در ساختار سیاسی فضا محسوب میشود. این واحد فضایی سیاسی صرفنظر از فلسفه وجودی، ماهیت و کارکردهای سیاسی- اداری و نیز اقتصادی- تجاری—فرهنگی آن، با توجه به این که کانون اقتدار و حاکمیت سیاسی حکومت و نیز تکیه گاه اصلی آن به حساب میآید و نسبت به سایر عناصر سازمان سیاسی فضا از موقعیت ترجیهی برخوردار است، مورد توجه خاص جغرافیای سیاسی است. در این راستا، این واحد فضایی- سیاسی دارای اختیارات ویژهای در ورای اختیارات سایر واحدها و عناصر تقسیمات کشوری است که آن را نسبت به دیگران متمایز میسازد. بنابراین، پایتختها به عنوان یکی ازعناصر کالبدی حکومتها در تکوین، تثبیت و استمرار آنها نقش مهمی بر عهده دارند که این نقشآفرینی بیشتر در قالب کارکردها و نقشهای سیاسی و اقتصادی پایتختها تجلی مییابد.

2-1-2- انواع پایتختها
در مورد انواع پایتختها، طبقهبندیهای زیادی ارائه شده است. از یک طرف، با طیفی از پایتختهای کلاسیک مانند لندن و پاریس روبرو هستیم که همواره با معماری نمایشی خود و نیز استیلای کامل آن بر سلسله مراتب شهودی در کشور مربوطه، مرکز حکومتهای ملی قدرتمند و نیز مراکز قدرتهای استعماری سابق بودهاند. از طرفی دیگر، دستهای از پایتختهای نامتجانس نیز وجود دارند که هم پایتختهای مسلط و مقتدر (مانند مونته ویدئو یا جاکارتا) در کشورهای ضعیف، و هم به نسبت خیلی کم، پایتختهایی (مانند اوتاوا و کانبرا) که دارای نقش اجرایی و اداری در کشورهای قدرتمند هستند، جزو این پایتختها به شمار میروند. همچنین، پایتختهای ترکیبی از عناصر و عوامل متضادی نیز وجود دارند که از جایگاه ویژهای در بطن تاریخ و توسعۀ ملتهایشان برخوردارند، مانند برلین و واشینگتن.
در زمینۀ طبقهبندی پایتختها، اسکات کمبل در یک مقاله با عنوان «اهمیت ثابت پایتخت ملی در عصر جهانی» دست کم 15 معیار برای طبقهبندی پایتختها ارائه داده است. به اعتقاد وی، یکی از این شاخصها مقیاس است: یعنی آمار مربوط به نفوس پایتخت (برن با جمعیت نسبتا کم در برابر مکزیکوسیتی با جمعیت انبوه)؛ آمار نفوس کشوری (پکن در برابر دوبلین)؛ و نیز وسعت جغرافیایی کشور (اوتاوا در برابر سنگاپور). به لحاظ شاخصهای سیاسی نیز، در زمینه نوع حکومت ملی (استکهلم دموکراتیک در برابر ریاض امپریالیستی و بیونگیانگ کومینیستی)؛ و ساختار حکومت ملی (پاریس در فرانسه شدیدا متمرکز در برابر برن در سوئد غیر متمرکز). به لحاظ تاریخی، دورهای که شهر به عنوان پایتخت انتخاب میشود (لندن به عنوان یک پایتخت امپریالیستی تاریخی در برابر برازیلیا به عنوان یک پایتخت مدرن)؛ و به طور نسبی، پایتختهای ابتدایی (لندن و پاریس) در برابر پایتختهای جابجا شده (بن، کانبرا، برازیلیا، نیودهلی و آنکارا) و پایتختهای سابق (کانیستانتینوپل، پترزبورگ، کلکته، فیلادلفیا، ریودوژانیرو و در حال حاضر بن). در ضمن پایتختها را میتوان با توجه به چهرۀ اقتصادی آنها نیز شناسایی کرد: از نظر ثروت و دارایی کشور (لندن، توکیو و اشینگتن ثروتمند در برابر موگادیشو، ماپوتو و داکای فقیر)؛ پایتخت به عنوان شهر مسلط بر اقتصاد کشور (موتیویدئو، پاریس، لندن، کوپنهاگ مکزیکویستی و بانکوک) در برابر پا
یتخت به عنوان دومین شهر کشور (اوتاوا، بن، کانبرا، آنکارا، برن، پروتوریا، بزریل)؛ و همچنین، پایه اقتصادی شهر پایتخت (جریان سرمایه و اطلاعات جهانی در لندن و توکیو) در برابر اشتغال حکومتی (در اوتاوا و کانبرا). البته، جغرافیا نیز میتواند به عنوان یکی از شاخصهای مهم در طبقهبندی پایتختها بکار رود: مانند پایتختهای تقسیم شده (آمستردام و هوگو در هلند؛ پروتوریا و کیپ تاون در آفریقای جنوبی؛ لاپاز و سورس در بولیوی) در مقابل پایتختهای واحد؛ یا پایتختهایی که (رم و مادرید) در مرکز ثقل جغرافیای کشور قرار دارند در برابر پایتختهایی که از ییک موقعیت جغرافیایی پیرامونی برخوردارند (برلین، مسکو و واشینگتن)؛ و به صورت خیلی مهم، پایتختهایی که در نزدیکی کانون اصلی جمعیت و راهای عمده ارتباطی قرار دارند (لندن، واشینگتن، پکن و توکیو) در برابر پایتختهایی که از چنین موقعیتی برخوردار نیستند (برازیلیا و کانبرا). و در نهایت از دیدگاه فرهنگی: پایتختهای کشورهای چند زبانه (اوتاوا، برن، نیودهلی و مسکو در اتحاد جماهیر شوروی سابق) در برابر کشورهای تک زبانه (پاریس)؛ و بطور نسبی، پایتختها به عنوان مراکز مذهبی تاریخ

دسته‌ها: پایان نامه ها

دیدگاهتان را بنویسید