را افزایش دهد.
شورا بررسی و انتقال اطلاعات در مورد توانایی‌های تجاری هر یک از اعضا را برای دیگران ضروری دانست و تعیین میزان نیاز کشورهای عضو به اقلام صادراتی موجود را لازم دانست. این کمیته موظف شد نظام واحدی را برای ترتیبات گمرکی با استفاده از روش حسابرسی بین‌المللی برای کالاهای ترانزیت در کلیه مرزهای منطقه به وجود آورد. آگاهی از امکانات تجاری در منطقه، شرط اساسی گسترش تجارت است. اتاق بازرگانی اکو موظف شد دست‌کم دو بار در سال سمینارهایی برای آشنایی تجّار کشورهای عضو با امکانات بالقوه‌ی تجاری منطقه برگزار کند.
اعضای اکو محدودیت بازارهای کشورهای در حال توسعه، رفع موانع تعرفه‌ای و آزادسازی جریان سرمایه، کالا و نیروی کار را برای ایجاد بازار منطقه‌ای مورد توجه قرار داده‌اند. در واقع برای ایجاد یک بازار منطقه‌ای، اکو به دلایل زیر، مناسب‌ترین چارچوب به شمار می‌آید:
ـ در اسناد بنیادین این سازمان به ویژه عهدنامه‌ی ازمیر، تجارت یکی از مهم‌ترین زمینه‌های همکاری شمرده شده است؛
ـ همه‌ی کشورهای عضو از گسترش مبادلات و کاهش موانع تعرفه‌ای بهره‌مند می‌شوند؛
ـ سطح همکاری‌های تجاری اعضای اکو پایین است. این وضع تجدیدنظر کلی در نظام ناموفق تعرفه‌های ترجیحی موجود اکو و برداشتن گام‌های مثبت را ضروری می‌سازد.
مشکلات گوناگون در مسیر افزایش تجارت درون منطقه‌ای اکو وجود دارد که از جمله می‌توان موانع تعرفه‌ای و غیر تعرفه‌ای، گرانی حمل و نقل، رقابت در صادرات و نبود یا کمبود اطلاعات پیرامون ظرفیت‌ها و فرصت‌های تجاری را نام برد. اعضای اکو با آگاهی از این مشکلات، برنامه‌ها و طرح‌های خود را در بخش تجارت و سرمایه‌گذاری در چارچوب یک استراتژی دو وجهی پیگیری می‌کنند. از یک سو رفع موانع تجاری و فراهم کردن محیط مناسب برای تجارت در منطقه را دنبال می‌کنند، از سوی دیگر در پی افزایش مشارکت بخش خصوصی در طرح‌ها و برنامه‌های منطقه‌ای هستند. به طور کلی فعالیت‌های اکو در زمینه تجارت در سه گروه زیر دسته‌بندی می‌شوند:
ـ آزاد سازی تجارت؛
ـ فعالیت‌ها و طرح‌های تسهیل تجارت؛
ـ همکاری با سازمان‌های بین‌المللی.
فعالیت‌های سازمان در زمینه‌ی تسهیل تجارت، حوزه‌های مختلفی را مانند حمل و نقل و ترانزیت، گمرک و شبکه‌بندی اطلاعات تجاری و سرمایه‌گذاری در بر می‌گیرد. هدف اصلی این بخش از فعالیت‌های اکو، ساده کردن مبادلات منطقه‌ای، ظرفیت‌سازی در زمینه‌های مربوط به گمرک و ایجاد محیط مناسب برای تجارت منطقه‌ای است. در همین زمینه دبیرخانه‌ی اکو در سال‌های اخیر طرح مشترکی را با مرکز تجارت بین‌المللی (I.C.T) به اجرا درآورده است، که هدف آن گسترش تجارت درون منطقه‌ای از طریق دسته‌بندی بازرگانان در گروه‌های تولیدی جهت انجام داد و ستدهای تجاری، افزایش آگاهی‌های تجاری، جمع‌بندی و ارائه موضوع‌های قابل بررسی و تصمیم‌گیری در نشست‌های گروه کارشناسان ارشد است.143
یکی از اهداف ترتیبات تجاری و توسعه‌ی همکاری‌های اقتصادی، تجارت خارجی و افزایش صادرات کشورهای عضو است. بسیاری از کشورهای در حال توسعه، افزایش تجارت خارجی را برای رشد اقتصادی مورد توجه قرار داده‌اند.144 اهمیت تأثیر تجارت خارجی بر روند توسعه‌ی اقتصادی، از طریق افزایش صادرات، در بررسی‌های گوناگون آشکار شده است. در واقع تجارت خارجی برای کشورهای در حال توسعه ابزاری است که بازارهای داخلی خود را در آن سوی مرزها گسترش دهند.
در نظریه‌های سنتی تجارت بین‌الملل، تجارت برای همه‌ی کشورها منافعی در بر دارد. بر این اساس در روابط تجاری میان کشورها نباید مانعی وجود داشته باشد، تا امکان مبادله‌ی آزاد کالا در میان آنها فراهم شود. سیاست‌های بازرگانی کشورها می‌تواند این فرآیند را تحت تأثیر قرار دهد، بنابراین حذف موانع تجاری در میان دولت‌ها، یکی از اهداف همکاری منطقه‌ای میان آنها است. این موانع به دو گونه تعرفه‌ای و غیر تعرفه‌ای قابل تفکیک است. وضع و اجرای نظام تعرفه‌ها در این زمینه مطرح می‌شود.145

فصل چهارم

بررسی روابط حقوق
سازمان همکاری اقتصادی (اکو)
و به صورت اختصاصی ایران با اتحادیه اروپا

مبحث اول: مقدمه
ضرورت ایجاد سازمان “همکاری برای عمران منطقه‌ای” را باید در شرایط سیاسی و اقتصادی ایران، پاکستان و ترکیه در دهه 1960 جستجو کرد. از نظر شرایط اقتصادی سه کشور بنیان‌گذار، در پی اجرای طرح‌های صنعتی کردن خود به شیوه غربی بودند. محدودیت ذخایر معدنی، نیاز به اجرای طرح‌های صنعتی، دریافت فناوری و استفاده از امکانات رفاهی منطقه‌ای از جمله دلایل شکل‌گیری سازمان عمران منطقه‌ای بود. ولی اعضا نتوانستند راهکارهای مناسب و کارآمدی را به منظور حرکت منابع و عوامل تولید (سرمایه، نیروی کار و کالا) در منطقه فراهم آورند.
در سال 1985 سازمان همکاری اقتصادی (اکو) جایگزین سازمان عمران منطقه‌ای شد. از هنگام تشکیل سازمان همکاری اقتصادی تا تصویب پروتکل اصلاحی پیمان ازمیر (1990) این سازمان فعالیت چشمگیری نداشت. پس از آن نیز تا پیوستن کشورهای آسیای مرکزی، آذربایجان و افغانستان، نشست‌های رهبران و مسئولان کشورهای عضو، تنها بیانگر ادامه فعالیت این سازمان بود.
با گسترش سازمان اکو مرحله‌ی جدیدی در فعالیت آن آغاز شد. گرد آمدن ده کشور در یکی از پرا
همیت‌ترین مناطق استراتژیک جهان، سبب توجه روزافزون به این سازمان شد. قرار گرفتن منطقه اکو در مسیر اتصال بازارهای شرقی ـ غربی و شمالی ـ جنوبی آسیا و اروپا بر اهمیت آن افزود.
اکنون نزدیک به سه دهه از عمر این سازمان می‌گذرد. مروری بر عملکرد، تصمیم‌ها و برنامه‌ها و فعالیت‌های ایران سازمان برای ادامه کار آن ضروری است. به همین دلیل با نگاهی به ساختار و اهداف آن، تحولات و اقدام‌های سازمان مورد بررسی قرار گرفت. بر این اساس نخست، روند شکل‌گیری سازمان آر.سی.دی همراه با فعالیت و عملکرد آن تشریح شد که کارشناسان فعالیت‌های آن را در مقایسه با ظرفیت‌های سه کشور یاد شده مناسب و کافی ارزیابی نکرده‌اند.
پس از افزایش تعداد اعضای سازمان وجهه‌ی بین‌المللی آن ارتقا یافت و فعالیت‌های آن نیز گسترده شد. قطعنامه‌های مجمع عمومی سازمان ملل در مورد اکو (دوازده قطعنامه) اهمیت این سازمان را نشان می‌دهد. یادداشت تفاهم‌های اکو و سازمان‌های منطقه‌ای و بین‌المللی نیز گستردگی ظرفیت‌های این سازمان در برآورده کردن اهداف اعضا آشکار می‌کند. در این کتاب فعالیت اکو در چهار حوزه‌ی بازرگانی، حمل و نقل، انرژی و فرهنگی ـ اجتماعی بررسی شده است. همکاری‌های اقتصادی و تجاری نشان می‌دهد، در پی توافق اعضای این سازمان اقدام‌هایی هم انجام شده است.
فعالیت‌های اکو در زمینه تجارت در سه دسته‌ی مشخص، گروه‌بندی شده است:
ـ آزادسازی تجارت؛
ـ فعالیت‌ها و طرح‌های تسهیل تجارت؛
ـ همکاری با سازمان‌های بین‌المللی دیگر.
هدف اصلی این بخش از فعالیت‌های اکو، آسان‌سازی مبادلات منطقه‌ای، ظرفیت‌سازی در زمینه‌های مربوط به گمرک و ایجاد محیط مناسب برای تجارت منطقه‌ای بود. نخستین موافقت‌نامه‌ی تجاری منطقه، ایاکو (1991) با امضای سه کشور ایران، ترکیه و پاکستان با هدف توسعه تجارت منطقه‌ای، به عنوان نخستین قدم در جهت حذف موانع تجاری شکل گرفت، البته در عمل اقدام مؤثری انجام نشد. یکی از علل عدم موفقیت آن نوع کالاهای انتخاب شده برای تعرفه بود. میزان موفقیت استفاده از ابزار کاهش تعرفه، به نوع کالاهای مشمول تخفیف تعرفه بسیار بستگی دارد. در مذاکرات مربوط به کاهش تعرفه، کالاهایی باید مورد نظر قرار گیرند که گسترش تجارت درون منطقه را بدون انحراف تجارت فراهم آورند.
بر اساس موافقت‌نامه‌ی دیگری که با عنوان موافقت‌نامه‌ی همکاری تجاری اکو در سال 2005 تنظیم و امضا شد، کشورهای عضو با یک جدول زمانی هشت ساله، تعرفه‌های خود را برای هشتاد درصد از کالاهای قابل مبادله به صورت تدریجی کاهش داده و به سقف حداکثر پانزده درصد خواهند رساند. بر این اساس اعضا در مدت دو سال کلیه موانع غیر تعرفه‌ای و شبه تعرفه‌ای را از میان برمی‌دارند.
بر اساس آمارهای سال 2009 تجارت در درون منطقه حدود شش146 درصد از مجموعه داد و ستد کشورهای عضو را تشکیل می‌دهد که بسیار پایین‌تر از ظرفیت واقعی اعضا است. بر اساس سند چشم‌انداز ده ساله اکو، کشورهای عضو می‌کوشند، با کاهش موانع تعرفه‌ای و غیر تعرفه‌ای تا سال 2015 ،حجم تجارت میان اعضا را از شش درصد کنونی به بیست درصد افزایش دهند و یک منطقه آزاد تجاری تأسیس کنند. تسهیل در صدور روادید برای بازرگانان، از سال 2002 در کشورهایی که آن را تصویب کرده‌اند، لازم‌الاجرا شده است، ولی تصویب آن به معنای از میان رفتن موانع و دشواری‌های اجرای آن نیست.
تولید ناخالص داخلی (GDP) منطقه اکو در سال 2006 با متوسط رشد 9/6 درصد بالغ بر هشتصد و نود و یک میلیارد دلار شد که معادل 8/1 درصد تولید ناخالص ملی جهان بوده است. مقایسه این رقم با آمار سال 2002 که چهارصد و بیست و نه میلیارد دلار بود، رشدی بیش از صد درصد را نشان می‌دهد. حجم مبادلات تجاری اعضای اکو در سال‌های اخیر نشان می‌دهد تجارت در منطقه از رشد نسبی خوبی برخوردار شده است.
با بررسی رشد حجم مبادلات تجاری این کشورها با دیگر کشورهای جهان، نتیجه می‌گیریم که اگر برنامه‌ریزی مناسب صورت گیرد، می‌توان از ظرفیت‌های موجود در این کشورها برای افزایش بیشتر تجارت درون منطقه و تأمین سود بیشتر برای همه اعضای اکو بیشتر بهره‌برداری کرد. سهم این کشورها از واردات جهان از 42/1 درصد در سال 2000 به 06/2 درصد در سال 2005 افزایش یافت. سهم این کشورها از صادرات جهان هم از 32/1 درصد در سال 2000 به 93/1 درصد در سال 2005 افزایش یافته است.
در چارچوب اولویت‌های بخش حمل و نقل و ارتباطات، طرح بلند مدت آلماتی (قزاقستان) برای گسترش حمل و نقل تصویب شد. برنامه عمل برای دهه حمل و نقل اکو (2007-1998) هم در دومین نشست وزرای حمل و نقل و ارتباطات (عشق‌آباد 1998) به تصویب رسید. “موافقت‌نامه چارچوب حمل نقل و ترانزیت”، که کامل‌ترین موافقت‌نامه منطقه‌ای در زمینه مسائل مربوط به حمل و نقل ترانزیت و گمرک است، از 19 مه 2006 لازم‌الاجرا شده است. کشورهای عضو در حال پیگیری راه‌های رفع موانع فیزیکی موجود برای گسترش حمل و نقل جاده‌ای هستند. در پرتو همکاری‌های اکو با سازمان‌های بین‌المللی امکان استفاده اکو از بانک اطلاعات بزرگراه آسیایی اسکاپ نیز فراهم شده است.
مطالعه‌ی امکان‌سنجی برای بررسی و تعیین ظرفیت بار و مسافر در منطقه، تدوین موافقت‌نامه جامع اکو در زمینه حمل و نقل هوایی بین‌المللی تدوین شده است و در خصوص ایجاد ارتباطات هوایی در منطقه‌ی اکو، به ویژه در میان پایتخت‌ها، شهرهای بزرگ و مراکز جهانگردی و سیا
ست آسمان‌های باز در منطقه و نیز برقراری روابط نهادینه با “ایکائو” نیز موافقت شده است. زمینه گسترش ظرفیت بنادر، امنیت دریایی و ارائه تسهیلات بندری به کشورهای محصور در خشکی و نیز موضوع ایجاد کمیته حمل و نقل دریایی اکو مورد توجه این سازمان قرار گرفته است.
در مجموع شبکه‌های حمل و نقل به عنوان ضرورت انکارناپذیر توسعه همکاری اقتصادی در کانون توجه این سازمان بوده است. تجارت درون منطقه‌ای، گردشگری، گسترش مستقیم روابط مردم منطقه و تبادل فرهنگی از جمله دستاوردهایی است که در نتیجه گسترش شبکه حمل و نقل حاصل شده است.
این واقعیت نیز که تعداد نشست‌های وزرای حمل و نقل کشورهای عضو اکو از سال 1993 تاکنون بیش از نشست‌های مشابه در حوزه‌های دیگر بوده است، حاکی از توجه ویژه‌ی کشورهای عضو به این حوزه همکاری است. در عهدنامه‌ی ازمیر (1990) و طرح عمل کویته (1993) تسریع در بسیج و استفاده بهینه از منابع عظیم انرژی منطقه اکو، به ویژه انرژی، گسترش شبکه خط لوله، اتصال شبکه‌های برق کشورهای عضو به منظور تأمین نیازهای انرژی کل منطقه و فراهم کردن امکان دسترسی اعضای محصور در خشکی به بازارهای

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   پایان نامه دربارهمنابع معتبر
دسته‌ها: پایان نامه ها

دیدگاهتان را بنویسید