و مسافر در داخل منطقه‌ی اکو، بهبود شبکه‌های پستی و مخابراتی کشورهای عضو و سراسر منطقه و نیز همکاری در زمینه‌ی ارتباط رسانه‌ای در دستور کار سازمان قرار گرفت. طرح کلی آلماتی برای گسترش حمل و نقل در منطقه‌ی اکو، بنیادی‌ترین برنامه‌ی کاری اکو در این زمینه است.
پس از افزایش اعضاء، اسناد یازده‌گانه‌ی تجدید ساختار سازمان برای انطباق آن با شرایط جدید تدوین شد که در سال‌های 1996-1995 گروه خبرگان اکو آن را تهیه و در اجلاس چهارم سران در عشق‌آباد به تصویب رساند. عهدنامه‌ی جدید ازمیر و مقررات پرسنلی و سند راهبردی همکاری اقتصادی از جمله این اسناد بود. لازم به ذکر است سند راهبردی همکاری اقتصادی جانشین بیانیه‌ی کویته، بیانیه‌ی استانبول و طرح کلی آلماتی شد.
گفتار چهارم: موافقت نامه‌های مهم سازمان اکو
سازمان همکاری اقتصادی (اکو) طی دهه‌ی گذشته، برای گسترش همکاری اقتصادی و همگرایی بین کشورهای عضو و ایجاد چارچوب‌ها و بسترهای حقوقی و قانونی لازم، موافقت‌نامه‌ها و اسناد تأسیس چند مؤسسه‌ی منطقه‌ای را به شرح زیر تدوین کرده است:
ـ موافقت‌نامه‌ی تجاری اکو (اکوتا): ایران، ترکیه، پاکستان، تاجیکستان و افغانستان در سال 2003 با هدف کاهش تعرفه‌ها، موافقت‌نامه‌ی تجاری اکوتا را در اسلام‌آباد امضا کردند. در دومین نشست وزرای بازرگانی اکو، سه کشور بنیان‌گذار به پیشنهاد وزیر بازرگانی جمهوری اسلامی ایران تصمیم گرفتند سقف تعرفه‌ها را به میزان حداکثر ده درصد در مدت پنج سال کاهش دهند؛
ـ موافقت‌نامه‌ی چارچوب حمل و نقل و ترانزیت: به دنبال اجرایی شدن این موافقت‌نامه‌، برگزاری شش نشست شورای هماهنگی حمل و نقل و ترانزیت از اقدام‌های مهم اکو در سال‌های گذشته بوده است. “شورای هماهنگی حمل و نقل”120 (TTCC) که در واقع امر نظارت بر عملیات “موافقت‌نامه‌ی چارچوب حمل و نقل و ترانزیت” را بر عهده دارد، دارای پنج کمیته است. این کمیته‌ها عبارتند از: کمیته‌ی حقوقی، کمیته‌ی بیمه، کمیته‌ی جاده‌ای، کمیته‌ی راه‌آهن و کمیته‌ی حمل کالاهای تجاری؛
ـ تشویق و حمایت از سرمایه‌گذاری: سه کشور افغانستان، آذربایجان و ترکیه این موافقت‌نامه را امضا کردند. جمهوری اسلامی ایران تاکنون این موافقت‌نامه را تصویب نکرده است؛
ـ همکاری بخش‌های تعاونی از سوی ایران در هفدهمین نشست شورای برنامه‌ریزی منطقه‌ای مطرح و بررسی شده است؛
ـ تأسیس بانک اطلاعات جرایم گمرکی و قاچاق اکو، که تاکنون افغانستان، آذربایجان، پاکستان، تاجیکستان و ترکیه این موافقت‌نامه را تصویب کرده‌اند؛
ـ تأسیس شرکت بیمه‌ی اتکایی اکو: سه کشور ایران، ترکیه و پاکستان برای نهایی کردن آن موافقت‌نامه، تشکیل کمیته‌ی سه‌جانبه را بررسی کردند؛
ـ تسهیل صدور روادید تجّار و بازرگانان عضو اکو: این موافقت‌نامه در سال 1998 تنظیم شد و با تصویب سه کشور در 2002 حد نصاب لازم را برای اجرا به دست آورد؛
ـ تأسیس بانک تجارت و توسعه‌ی اکو: از سال 2006 بانک اکو فعالیت خود را شروع کرده است. مقر بانک در استانبول است و در تهران و اسلام‌آباد شعبه خواهد داشت؛
ـ موافقت‌نامه‌ی ایجاد بانک اطلاعات جرایم گمرکی و قاچاق کالا در منطقه‌ی اکو؛
ـ پروتکل اجرای سریع اکوتا؛
ـ یادداشت تفاهم روسای راه‌آهن‌های کشورهای عضو اکو در مورد یکسان‌سازی مقررات مسیر حرکت قطارهای باربری و مسافربری در منطقه؛
ـ راهبرد همکاری صنعتی در منطقه‌ی اکو؛
ـ سند چشم‌انداز 2015 اکو.
1. راهبرد همکاری اقتصادی (2005-1996)
از هنگامی که تعداد اعضای اکو در نوامبر 1992 گسترش یافت، فعالیت این سازمان بیشتر شده است. در سه سال نخست گسترش دو برنامه‌ی جامع، یعنی طرح کویته در فوریه 1993 و اعلامیه‌ی استانبول در ژوئیه 1993، اولویت‌های اکو را تا سال 2000 مشخص کردند. برای تحقق این اولویت‌ها، باید مطالعه‌ی همه جانبه‌ای در مورد شرایط اقتصادی اعضای اکو انجام می‌شد. چنین پژوهشی باید در برگیرنده‌ی کلیه‌ی سیاست‌ها و برنامه‌ریزی‌های هر یک از اعضای اکو بود. به این دلیل شورای وزیران اکو بار دیگر در سال 1995 گروهی از خبرگان اکو را تشکیل داد تا اسناد بنیادین جدید اکو را تهیه کنند. یک سال بعد یعنی در سال 1996 عهدنامه‌ی ازمیر جدید به همراه 10 سند دیگر به تصویب رسید. راهبرد همکاری اقتصادی121 اکو یکی از همان یازده سندی بود که در آستانه یک دوره‌ی ده ساله تصویب شد.
این راهبرد پیرو اهداف اکو و مفاد عهدنامه‌ی “ازمیر جدید” و مطابق با اصول همکاری تدوین شد. بر این اساس وزرای خارجه عضو سازمان همکاری اقتصادی (اکو) در عشق‌آباد، بار دیگر بر تعهدهای خود در برابر این سازمان برای رسیدن به اهداف مورد نظر آن تأکید کردند؛ بنابراین راهبرد همکاری اقتصادی تلفیقی از سه سند پیشین (بیانیه‌ی استانبول، طرح کلی آلماتی و طرح کویته) بود. یعنی با آمدن یک سند مادر جدید، آن سندها کنار گذاشته شدند و اجرای راهبرد همکاری اقتصادی (از سال 1996 تا سال 2005) شروع شد. در این سند ضمن این که بر سه حوزه‌ی اصلی فعالیت اکو، یعنی همکاری‌های تجاری، حمل و نقل و انرژی تأکید شد، به حوزه‌های دیگر مثل همکاری‌های صنعتی، کشاورزی، بهداشت و … نیز اشاره شد؛ بنابراین دیگر طرح عمل کویته، بیانیه‌ی استانبول و طرح آلماتی اسناد مراجع اکو محسوب نمی‌شوند که در اینجا فقط به لحاظ پیشینه‌ به آنها اشاره شده است.
2. سند چشم‌اند
از اکو 2015
گروه دیگری از خبرگان اکو در سال 2004 گرد هم آمدند که اسناد و ساختار اکو را به طور کامل بررسی کردند که نتیجه‌ی آن “سند چشم‌انداز 2015” بود، بنابراین در آغاز هزاره‌ی جدید، چشم‌اندازی برای اکو تصویر شد که در آن، فرصت‌ها و چالش‌های جریان جهانی شدن، توسعه‌ی سریع سیاسی، اجتماعی و اقتصادی در جهان در نظر گرفته شد.122 مهم‌ترین تأکید این سند در زمینه‌های زیر است:
ـ همه‌ی اعضاء تعهد کردند تعرفه‌های گمرکی را تا 2010 کاهش دهند و تجارت درون منطقه‌ای را از شش درصد به بیست درصد برساند. جذب سرمایه‌گذاری خارجی نیز از دیگر اهداف اعلام شده در این زمینه است؛
ـ حذف موانع گوناگون در حمل و نقل و ارتباطات میان اعضاء و اجرای کلیه‌ی مفاد موافقت‌نامه‌ی چارچوب حمل و نقل و ترانزیت؛
ـ ایجاد بسترهایی برای دسترسی به بازارهای بین‌المللی، پیوند شبکه‌های انرژی الکتریسیته؛
ـ ایجاد تعادل در سیاست‌های مالی و پولی دولت‌های عضو؛
ـ به ثمر رسیدن به موقع طرح‌های اجرایی؛
ـ توسعه و رشد صنعتی کشورهای عضو؛
ـ افزایش دسترسی به غذا از طریق افزایش تولید آن و تنوع بخشیدن به منابع غذایی.123
بر این اساس در چشم‌انداز و راهبرد اقتصادی سازمان اکو، اولویت‌ها به ترتیب زیر خواهند بود:
تجارت، حمل و نقل، ارتباطات و انرژی.
ـ تجارت
برای رسیدن به اهداف کلی سازمان جهت گسترش تجارت درون منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای به عوامل زیر باید توجه شود:
ـ حذف تعرفه‌های تجاری در منطقه‌ی اکو و استفاده از تجربه‌های دیگر مناطق جهان؛
ـ تلاش‌های مشترک برای دسترسی آزاد به بازارهای جهانی؛
ـ گسترش موافقت‌نامه‌ی تعرفه‌های ترجیحی در حوزه‌های عضویتی، کاربردی و سرزمینی؛
ـ تصویب راهبردهای مشترک در جهت توسعه اقتصاد گروهی؛
ـ ایجاد سازوکارهای مدیریتی در روابط تجاری سازگار با قوانین سازمان تجارت جهانی؛
ـ گسترش همکاری در میان بانک‌های دولت‌های عضو و افزایش ضمانت‌های مربوط به صادرات؛
ـ تشویق تجارت خارجی و مناطق آزاد تجاری؛
ـ استانداردهای تدریجی کالاها و محصولات منطقه.
مبحث چهارم: اعضای اکو در یک نگاه
گفتار اول: مقدمه
فضای جغرافیایی اکو فضای منحصر به فردی است و از طرفی اکو از نظر جغرافیایی در منطقه خاورمیانه و آسیای میانه یعنی مرکز وقوع بحران‌های ژئوپلتیکی جهان قرار گرفته است و با مسائلی همچون کشمکش‌های قومی و تاریخی، افراط‌گرایی اسلامی و تولید و ترانزیت مواد مخدر روبرو است و از سویی از نظر جغرافیای سیاسی موقعیت با اهمیتی در بین روسیه و قدرت‌های در حال ظهور چین و هند دارد. از سوی دیگر وجود منابع سرشار انرژی و اهمیت انتقال این منابع به بازارهای مصرف، اهمیت مسائل هیدروپلیتیک در منطقه و وجود سازمان‌های رقیب نقش فزاینده و قابل تأمل در فراهم کردن زمینه‌های بروز رقابت و کشمکش بین کشورهای عضو اکو دارد.
منحصر به فردی و نکات قابل تأمل اکو در همین نکته نهفته است که اگر چه منطقه اکو دارای ظرفیت‌های واگرایی همکاری‌های اقتصادی و ظرفیت‌های عمیق همکاری‌ها و همگرایی‌های اقتصادی نیز هست، اما عاملی که متأسفانه در دهه‌های اخیر عامل تقویت عوامل واگرایی اقتصادی و انفعال و سستی در هم‌گرایی‌های اقتصادی داشته است، فشارهای شرکای تجاری غربی به ویژه آمریکا بوده است.
در میان چالش‌های پیش روی گسترش همکاری‌های اقتصادی در منطقه اکو، نگاه بخش خصوصی به این سازمان نگاه ویژه‌ای است. بخش خصوصی کشورهای عضو این سازمان از پیگیری اهداف و فرصت‌های تجاری و سرمایه‌گذاری در منطقه هرگز غافل نمی‌شوند و با رویکردها و ابزارهای گوناگون سعی در پیشبرد اهداف خود در جهت ایجاد یک منطقه‌ی با ثبات و با صرفه‌ی اقتصادی برای فعالیت‌های خود دارند.
گفتار دوم: موقعیت و وسعت اکو
چنانچه گسترده کشورهای عضو اکو به صورت مستطیلی در نظر گرفته شود، این گستره از نظر طولی از شرق اروپا تا غرب چین و از نظر عرضی از مدیترانه، خلیج فارس و دریای عمان تا مرزهای جنوبی روسیه کشیده شده است، و در بر گیرنده‌ی مناطقی همچون: آسیای مرکزی، بخش‌هایی از قفقاز جنوبی، آسیای صغیر، فلات ایران و بخش‌هایی از شمال غربی شبه قاره هند است. اگر مساحت خشکی‌های زمین را حدود 149 میلیون کیلومتر در نظر بگیریم، کشورهای عضو اکو حدود 8/4 درصد مساحت خشکی‌های جهان را شامل می‌شوند.
گفتار سوم: تجزیه و تحلیل نقاط قوت، ضعف، تهدیدها و فرصت‌های منطقه اکو
الف: نقاط قوت
1. مجاورت منطقه اکو با بازارهای بالقوه،
2. وجود نیروی کار جوان، فعال و تحصیل کرده در بخش‌های مختلف،
3. موقعیت ویژه جغرافیایی و ترانزیتی منطقه،
4. وجود منابع سرشار انرژی و اهمیت انتقال این منابع به بازارهای مصرف،
5. موقعیت ژئوپلیتیک اکو در منطقه خاورمیانه،
6. تولید انبوه مواد خام مورد نیاز صنایع مختلف،
7. ارتباط با آب‌های بین‌المللی و قابلیت ایجاد اسکله‌ها و بنادر صادراتی،
8. پتانسیل‌های بالای سرمایه‌گذاری در کشورهای اکو،
9. وجود روابط تجاری دوستانه بین اعضای اکو،
10. نزدیکی فرهنگی بین مردم منطقه،
11. نگاه مثبت کشورهای منطقه به توسعه روابط تجاری دو و چند جانبه،
12. وجود یادداشت‌های تفاهم و موافقت‌نامه‌های تجاری بین کشورهای عضو،
13. وجود پتانسیل‌ها و ظرفیت‌های مناسب در تولید و صادرات کالاهای مورد نیاز
برای منطقه،
14. مکمل بودن اقتصاد کشورها.
ب: نقاط ضعف
1. ضعف نظام بانکی منطقه در گشایش L/C و دسترسی محدود بخش خصوصی به تسهیلات؛
2. مشکلات فراوان در خصوص صدور ویزا میان کشورهای عضو؛
3. عدم رشد زیر ساخت‌ها در منطقه به ویژه کمبود زیرساخت‌های صنعتی به منظور تولید کالاها و خدمات با ارزش افزوده بالا؛
4. عدم وجود قوانین یکپارچه و نهادهای مسئول برای رسیدگی به مشکلات قانونی بخش خصوصی؛
5. نامناسب بودن راه‌های زمینی در کشورهای منطقه؛
6. ناهمگونی توانمندی‌های اتاق‌های بازرگانی؛
7. عدم اتصال شبکه راه‌آهن سراسری؛
8. نابرابری سطح توسعه اقتصادی و توزیع ناعادلانه ثروت؛
9. عدم بهره‌برداری مناسب از موقعیت استراتژیکی کشورهای منطقه در زمینه ترانزیت کالا؛
10. مشکلات گمرکی و تعرفه‌های بالای کشورهای آسیای میانه؛
11. محدودیت‌های موجود در تأمین منابع مالی و جذب سرمایه‌های خارجی؛
12. پایین بودن بهره‌وری کل (تولید، مواد اولیه، سرمایه، انرژی، نیروی انسانی) در مقایسه با نُرم‌های جهانی؛
13. عدم تمایل برخی از کشورهای عضو اکو به شرکت در اجلاس‌ها و نشست‌های مربوط به اکو؛
14. نبود زبان مشترک در

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   پایان نامه رایگان دربارهخاورمیانه، سیاست خارجی، موازنه قوا، افغانستان
دسته‌ها: پایان نامه ها

دیدگاهتان را بنویسید